Η αξία του προληπτικού έλεγχου ή αλλιώς η πρόληψη ως θεραπεία

           Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Eurostat (που δημοσιεύτηκαν  τον Ιούνιο του 2025), το 2022 στην Ευρωπαϊκή Ένωση 1.1 εκατ. θάνατοι ανθρώπων κάτω των 75 ετών (αριθμός που ισοδυναμεί σε 258 θανάτους/100.000 κατοίκους) χαρακτηρίστηκαν ως δυνάμενοι να αποφευχθούν. Σύμφωνα με τους συγγραφείς του άρθρου, αυτοί οι  θάνατοι κατατάσσονται σε δυο κατηγορίες  ανάλογα με τις αιτίες τους: σε αυτούς που είναι δυνατόν να προληφθούν μέσω παρεμβάσεων της πολιτείας  στη δημόσια  υγεία, πριν εκδηλωθεί η νόσος, και σε αυτούς που είναι δυνατόν να θεραπευτούν αν διαγνωστούν εγκαίρως μέσω υψηλής ποιότητας ιατρικών υπηρεσιών.

Οι υπηρεσίες πρόληψης που προάγουν την ευζωία δεν είναι αποκλειστικά ιατρικές.  Στις πρώτες θέσεις των ασθενειών που είναι δυνατόν να προληφθούν ανήκει ο καρκίνος του πνεύμονα, η στεφανιαία νόσος, η νόσος Covid-19, τα τροχαία που σχετίζονται με κατανάλωση αλκοόλ. 

Πλήθος παρεμβάσεων εκ μέρους της πολιτείας και των αρμόδιων συμβουλευτικών φορέων συμβάλλουν καθοριστικά σε αυτό. Για παράδειγμα, ένας χώρος πρασίνου ή ένα αθλητικό  πάρκο που διευκολύνει τη φυσική δραστηριότητα στην πόλη, αποτελούν προληπτικές δράσεις κατά του καπνίσματος. Οι καμπάνιες για την επικαιροποίηση των  απαραίτητων εμβολίων συμβάλλουν στην αύξηση της συλλογικής ανοσίας ενώ η ενθάρρυνση για αθλητική δραστηριότητα ευνοεί μια πιο υγιεινή διατροφή και μειώνει την κατανάλωση αλκοόλ.

Η στεφανιαία νόσος, ο καρκίνος του εντέρου, ο καρκίνος του μαστού, η  αγγειακή νόσος του εγκεφάλου, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) ανήκουν στα νοσήματα  που αν διαγνωστούν έγκαιρα έχουν πολύ καλή εξέλιξη και θεραπεία.

Οι ιατρικές υπηρεσίες για προληπτικό έλεγχο έχουν ως στόχο:

1. να ευαισθητοποιούν τον υγιή πληθυσμό για την αξία της παρακολούθησης της αρτηριακής πίεσης και άλλων παραμέτρων όπως του σακχάρου σε άτομα με αυξημένο βάρος με σκοπό την έγκαιρη και χωρίς άγχος, ανίχνευση χρόνιων νοσημάτων που συχνά σχετίζονται με κληρονομικό ιστορικό.
2. να εφαρμόζουν τις ελληνικές και διεθνείς οδηγίες προληπτικού ελέγχου για συγκεκριμένα νοσήματα καθώς υπάρχουν κακοήθειες που μπορούν να ανιχνευθούν έγκαιρα και να θεραπευτούν πλήρως. Ο γιατρός θα πρέπει να είναι σε θέση να διακρίνει τις ομάδες υψηλού κινδύνου για νόσηση και να εφαρμόζει εξατομικευμένες οδηγίες όπου κρίνει ότι χρειάζεται.
3. να παρέχουν οδηγίες για  εμβόλια με βάση τις οδηγίες της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμού.

Το θέμα των εμβολίων έχει πλέον μεγάλη σημασία λόγω της αύξησης του πληθυσμού των ασθενών που υποβάλλονται σε νέες θεραπείες για χρόνια νοσήματα (βιολογικοί παράγοντες ή βιοανάλογα). Η εφαρμογή καθολικού εμβολιασμού για τη γρίπη με απλή δήλωση ΑΜΚΑ στα φαρμακεία αποτελεί σημαντικό μέτρο πρόληψης εκ μέρους της πολιτείας, όταν μάλιστα πρόκειται για εμβόλιο που συνιστάται σε όλους χωρίς καμία εξαίρεση.

Μέσω ΕΟΠΥΥ και με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αποσταλεί στο ΑΜΚΑ πολιτών, μέσω άυλης συνταγογράφησης, παραπεμπτικά για προληπτικό καρδιολογικό και γυναικολογικό έλεγχο (hpv dna, μαστογραφία). Επιπλέον, έχουν διατεθεί στα φαρμακεία self test για την ανίχνευση αιμοσφαιρίνης στα κόπρανα ως μέσο πρόληψης του καρκίνου του παχέος εντέρου. Προς αυτή την κατεύθυνση, γίνεται επέκταση των προληπτικών εξετάσεων  και με την εξέταση που αφορά την νεφρική λειτουργία. Σε αυτό το πλαίσιο, ο γιατρός οφείλει να ερμηνεύει εξατομικευμένα τα αποτελέσματα αυτών των εξετάσεων.

Ο προληπτικός έλεγχος συμβάλλει στη δημιουργία σχέσεων αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ γιατρού και ασθενούς. Η σχέση αυτή καθίσταται απαραίτητη καθώς παρέχει ένα αίσθημα ασφάλειας και προστατεύει από τα στρεσογόνα ερεθίσματα της εποχής μας.

Λίλιαν Ατσάλη

παθολόγος λοιμωξιολόγος

20-02-2026