Λίγα λόγια για τον έρπητα ζωστήρα

Πολλοί ενήλικες ασθενείς που επισκέπτονται παθολογικά ιατρεία έχουν απορίες σχετικά με τον έρπητα ζωστήρα, καθώς όλοι έχουν να διηγηθούν κάποια δυσάρεστη ιστορία που έχουν ακούσει σχετικά με την ασθένεια αυτή.

              Ο έρπητας ζωστήρας είναι ένα επώδυνο, συνήθως κνησμώδες εξάνθημα που αναπτύσσεται σε μία πλευρά του προσώπου ή του σώματος. Το εξάνθημα αποτελείται από μικρές φυσαλίδες που συνήθως ξεφλουδίζουν εντός 7 ως 10 ημερών και εξαφανίζονται πλήρως μέσα σε 2 με 4 εβδομάδες. Οι ασθενείς μπορεί να έχουν πόνο, κνησμό ή μυρμήγκιασμα στην περιοχή όπου πρόκειται να εμφανιστεί το εξάνθημα, αρκετές ημέρες πριν την εμφάνιση του, ενώ μπορεί να συνυπάρχει  και πυρετός.

              Ο έρπητας ζωστήρας προκαλείται από τον ιό της ανεμοβλογιάς ζωστήρα (VZV), που είναι ο ίδιος ιός που προκαλεί και την ανεμοβλογιά. Μετά την ανάρρωση ενός ατόμου από ανεμοβλογιά, ο ιός παραμένει αδρανής (ανενεργός) στο σώμα του και πιο συγκεκριμένα στα νεύρα (γάγγλια). Αυτός ο ιός ενδέχεται να ενεργοποιηθεί εκ νέου, χρόνια αργότερα, προκαλώντας έρπητα ζωστήρα με κατανομή του εξανθήματος στη δερματική περιοχή που έχει αισθητηριακή νεύρωση από το νεύρο στο οποίο έχει ενεργοποιηθεί ο ιός.

              Ο έρπητας ζωστήρας δεν μεταδίδεται από άτομο σε άτομο. Οι ασθενείς με έρπητα ζωστήρα μπορούν να μεταδώσουν τον ιό της ανεμοβλογιάς ζωστήρα (VZV) σε άτομα ανεμβολίαστα για τον ιό της ανεμοβλογιάς, τα οποία θα εμφανίσουν ανεμοβλογιά. Αυτό γίνεται είτε μέσω άμεσης επαφής με το υγρό των φυσαλίδων, είτε με αναπνοή αερολύματος (εκνέφωμα) από τις φυσαλίδες. Η γενίκευση του εμβολιασμού με το αδρανοποιημένο εμβόλιο του ιού της ανεμοβλογιάς ζωστήρα (VZV)  καθιστά το σενάριο αυτό απίθανο. Ωστόσο,  συστήνεται, παρόλα αυτά, οι ασθενείς με έρπητα ζωστήρα να έχουν πάντα καλυμμένο το φυσαλιδώδες εξάνθημα μέχρι την επούλωση του.

              Συχνότερη επιπλοκή του έρπητα ζωστήρα είναι ένας βασανιστικός πόνος στη θέση κατανομής του εξανθήματος που επιμένει μετά την αποδρομή του, για μήνες ή και χρόνια, κάτι που οδηγεί τους ασθενείς στη λήψη πολλών φαρμάκων για την αντιμετώπισή του. Άλλες σοβαρές επιπλοκές είναι η απώλεια όρασης σε προσβολή του οφθαλμικού κλάδου του τριδύμου (εξάνθημα στο μέτωπο γύρω από τον οφθαλμό), ενώ στα πλαίσια της ιαιμίας που μπορεί να συνυπάρχει κατά την επανενεργοποίηση του ιού, ενδέχεται να έχουμε πνευμονίτιδα, μηνιγγοεγκεφαλίτιδα ή σπανιότερα ηπατίτιδα. Επίσης, ενδέχεται να παρουσιαστούν βακτηριακές λοιμώξεις των εξανθημάτων – ελκών.

              Η έκπτωση της άμυνας του οργανισμού ευθύνεται για την έκθεση του εξανθήματος  του έρπητα ζωστήρα. Η μεγάλη ηλικία, το γήρας, αποτελεί την πρώτη και  κύρια αιτία πτώσης της άμυνας του οργανισμού που αφορά όλο τον πληθυσμό ενώ  βλέπουμε έρπητα ζωστήρα και σε νεότερα άτομα που βρίσκονται υπό συνθήκες άγχους και στρες. Παράγοντας κινδύνου, επίσης, είναι κάθε  νόσημα που συνοδεύεται  από ανοσοκαταστολή, όπως για παράδειγμα αυτοάνοσα ή κακοήθη νοσήματα όπου οι ασθενείς  υποβάλλονται σε ανοσοτροποποιητικές θεραπείες. 

              Η ανοσοποίηση των παιδιών με το εμβόλιο της ανεμοβλογιάς μπορεί να οδηγήσει σε επανενεργοποίηση του ιού αφού πρόκειται για ζωντανό εμβόλιο.

Ωστόσο, θεωρείται ότι η εμφάνιση έρπητα ζωστήρα είναι σπανιότερη σε σχέση με τα άτομα που νόσησαν από ανεμοβλογιά  και επιπλέον πρόκειται για αδρανοποιημένο ιό. Τα δεδομένα σχετικά με τις μεγάλες ηλικίες είναι ακόμα ελλιπή δεδομένου ότι το εμβόλιο της ανεμοβλογιάς άρχισε να εφαρμόζεται από το 1995 και εξής.

              Ευτυχώς για τον έρπητα ζωστήρα υπάρχει και πρόληψη και αντι-ιική θεραπεία. Η αγωγή με φάρμακα μειώνει την διάρκεια του εξανθήματος και τη συχνότητα εμφάνισης μεθερπητικής νευραλγίας, εφόσον δοθεί έγκαιρα. Για το λόγο αυτό, είναι πολύ σημαντικό να ενημερώσουμε άμεσα τον γιατρό μας για την εμφάνιση του εξανθήματος ακόμη κι αν γνωρίζουμε ότι πρόκειται για έρπητα ζωστήρα και να μην υποτιμάμε  την σοβαρότητα της νόσου ώστε να έχουμε έγκαιρη πρόσβαση στην κατάλληλη αγωγή.

              Εκτός από τη θεραπεία, διαθέτουμε πια εμβόλιο για τον έρπητα ζωστήρα! Πρόκειται για ένα εμβόλιο γενετικά ανασυνδυασμένο (shingrix), απολύτως ασφαλές και πολύ αποτελεσματικό, το οποίο μάλιστα αποζημιώνεται για όλους τους ενήλικες άνω των 60 ετών. Συστήνεται για όλους τους υγιείς ενήλικες άνω των 60, ανεξαρτήτως ιστορικού νόσησης από έρπητα ζωστήρα (αρκεί να έχει παρέλθει η οξεία φάση).  Επίσης, χορηγείται σε ενήλικες άνω των 18, με συγκεκριμένες καταστάσεις ανοσοκαταστολής (μεταμόσχευση μυελού, ασθενείς με συμπαγείς όγκους πριν ή κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας, ασθενείς με αιματολογικές κακοήθειες και σε χρόνια ανοσοκατασταλμένους λήπτες νεφρικού μοσχεύματος) καθώς και σε ασθενείς αιμοκαθαιρόμενους. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να ρωτάμε  τον θεράποντα ιατρό μας αν δικαιούμαστε το εμβόλιο, εφόσον ανήκουμε σε κάποια από τις ευπαθείς ομάδες, καθώς το καινούργιο εμβόλιο πλέον αποζημιώνεται, είναι ασφαλές και έχει άριστη αποτελεσματικότητα που διαρκεί πολλά χρόνια.

              Το εμβόλιο χορηγείται σε δύο  δόσεις, με απόσταση δύο έως έξι μηνών αλλά στην περίπτωση που ένας ασθενής πρέπει να αρχίσει κάποια ανοσοτροποποιητική θεραπεία, το διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ πρώτης και δεύτερης δόσης μπορεί να συμπτυχθεί στον ένα μήνα.

              Τα νέα, λοιπόν, είναι ελπιδοφόρα για μία νόσο που προκαλεί φόβο. Σε επόμενη φάση, περιμένουμε τη γενίκευση της εφαρμογής του καινούργιου εμβολίου στον πληθυσμό.

 Λίλιαν Ατσάλη

Παθολόγος – Λοιμωξιολόγος Αναπληρώτρια Διευθύντρια Γ  Παθολογικής Κλινικής